Wat is maculadegeneratie? En wat kun je eraan doen?

maculadegeneratie

Maculadegeneratie, ook wel leeftijdsgebonden maculadegeneratie (LMD) genoemd, is een oogaandoening die vooral bij oudere volwassenen voorkomt. Het treft de macula, het centrale deel van het netvlies, dat essentieel is voor scherp zicht en kleurwaarneming. Bij maculadegeneratie treden er veranderingen op in de macula die kunnen leiden tot verlies van centraal zicht.

Wat is maculadegeneratie (MD)?

Maculadegeneratie is een aandoening die het centrale gedeelte van het netvlies, ook wel de macula of gele vlek genoemd, aantast. Vergelijkbaar met de lichtgevoelige laag van een ouderwets fototoestel, fungeert het netvlies als de lichtgevoelige laag van het oog.

De macula, gelegen in het centrale deel van het netvlies, is verantwoordelijk voor het waarnemen van kleine details en scherpte. Het overige deel van het netvlies draagt bij aan het perifere gezichtsveld, waardoor het mogelijk is om bijvoorbeeld bewegingen goed te onderscheiden. Dit is vergelijkbaar met het opmerken van naderend verkeer van rechts voordat het centrale deel van het netvlies, de macula, wordt gebruikt om de details te bekijken.

Maculadegeneratie treedt op wanneer de lichtgevoelige cellen in de macula afsterven. Hierdoor verdwijnt het scherpe zicht, en er ontstaat een vlek in het midden van het gezichtsveld. Hoewel het scherpe zicht verloren gaat, blijft de rest van het netvlies functioneren. Hierdoor is men nog steeds in staat om min of meer zelfstandig de weg in huis en daarbuiten te vinden, ondanks het gemis aan scherpte.

Komt maculadegeneratie vaak voor?

Maculadegeneratie komt relatief vaak voor, vooral bij oudere volwassenen. Het is de belangrijkste oorzaak van ernstig, blijvend gezichtsverlies bij mensen ouder dan 50 jaar in ontwikkelde landen. De incidentie van maculadegeneratie neemt toe met de leeftijd. Er zijn twee hoofdtypen van deze aandoening: droge maculadegeneratie, die vaker voorkomt, en natte maculadegeneratie, die ernstiger is maar minder frequent.

Soorten maculadegeneratie

Er bestaan 2 soorten macula degeneratie:

  • Juveniele macula degeneratie (JMD)
  • Leeftijdsgebonden macula degeneratie (LMD)

Juveniele macula degeneratie

Juveniele maculadegeneratie (JMD) is een erfelijke aandoening die doorgaans optreedt tussen het 8e en 30e levensjaar. Verschillende erfelijke ziekten worden geassocieerd met juveniele maculadegeneratie, waaronder:

  1. De ziekte van Stargardt, die de meest voorkomende vorm van JMD vertegenwoordigt.
  2. De ziekte van Best.
  3. Kegeldystrofie.
  4. Kegel-staaf-dystrofie.

Leeftijdsgebonden macula degeneratie

Leeftijdsgebonden macula degeneratie begint meestal na het 50e levensjaar. Je hebt droge en natte LMD.

Droge maculadegeneratie komt voor bij ongeveer 80-90% van de mensen met maculadegeneratie. Natte maculadegeneratie is verantwoordelijk voor het merendeel van de ernstige gevallen, hoewel het minder vaak voorkomt, meestal bij ongeveer 10-15% van de gevallen. Bij de droge vorm verdwijnen de cellen langzaamaan uit de macula en gaat je gezichtsvermogen beetje bij beetje achteruit.

Bij natte maculadegeneratie groeien er abnormale bloedvaatjes onder de macula en daardoor neemt het zicht een stuk sneller af. Die bloedvaatjes lekken vocht, waardoor in heel korte tijd ( we hebben het over dagen en weken) een vertekening en vlekken in het midden van je gezichtsveld opduiken. Hierdoor valt de aandoening wel eerder op.

Wie lopen het meeste risico?

Uit onderzoek blijkt dat het risico op LMD hoger is bij:

  • voorkomen van maculadegeneratie in de familie (erfelijkheid);
  • vrouwen krijgen het vaker
  • roken;
  • alcoholgebruik;
  • blootstelling aan zonlicht;
  • lichtgekleurde ogen;
  • hoge bloeddruk;
  • verhoogd cholesterol.

Symptomen maculadegeneratie

De klachten die je kunt ervaren, hangen af van het type leeftijdsgebonden maculadegeneratie (LMD).

Mogelijke symptomen bij droge LMD zijn:

  • Wazig zicht in het midden van het oog.
  • Waarneming van een doffe of donkere vlek.
  • Minder details kunnen zien.
  • Waarneming van matte kleuren.
  • Beeldvervorming.

Bij natte LMD zijn de symptomen meestal anders:

  • Rechte lijnen lijken kronkelig.
  • Gezichten lijken vervormd.
  • Zicht op een donkere vlek.
  • Plotselinge verslechtering van het zicht.

Wat zijn de gevolgen van de aandoening?

De gevolgen van LMD zijn ingrijpend en hebben een grote impact op jouw dagelijks leven. Lezen, schrijven en autorijden worden moeilijk. Het kan lastig zijn om te wennen aan licht wanneer je uit een donkere ruimte komt, en ook het herkennen van gezichten wordt bemoeilijkt.

Behandelingen

De behandelmogelijkheden hangen af van de vorm van LMD die bij jou wordt vastgesteld. Niet alle vormen van LMD hebben momenteel een behandeling beschikbaar.

Voorlopig is alleen de natte vorm van leeftijdsgebonden maculadegeneratie behandelbaar. Soms kan een combinatie van meerdere behandelingen nodig zijn. De oogaandoening genezen kan nog niet, maar verdere aftakeling kan wel afgeremd worden en het zicht kan zelfs weer wat beter worden.

Ooginjectie met VEGF-remmers

Dat afremmen kan door inspuitingen in het oog met medicijnen die de ongewenste vaatgroei remmen en ervoor zorgen dat de vaatjes stoppen met lekken. De meeste mensen reageren goed op deze behandeling, maar wel is de ingreep behoorlijk belastend. De injecties moeten elke maand gezet worden in het ziekenhuis. Op de site van het Oogziekenhuis in Rotterdam lees je meer over deze behandeling

Photodynamische therapie (PDT)

Ook is er photodynamische therapie. Dit wordt vaak afgekort als PDT. De lekkende bloedvaatjes worden dan behandeld met een laser, nadat een medicijn in de bloedbaan is gespoten. De laserstraal activeert het medicijn, met als gevolg dat de abnormale bloedvaatjes dichtslibben. Ideaal is de behandeling niet. Er komen ook maar weinig pati├źnten voor in aanmerking en het effect is gering. Lees meer over de behandeling op de site van het Oogziekenhuis Rotterdam